Çarşamba, 2018-04-25, 1:38 PM
AnasayfaKayat OlGiriş Hoşgeldin Misafir | RSS

>
Site menu

Bölüm katagorileri
Makalelerimin [5]
Yazilarim [0]
Yazarlarimiz [0]

Anket
Başhüyük için ne yayinlansin...?
Toplam anket cevaplari: 18

Istatistik

Toplam çevrimiçi : 1
Ziyaretci: 1
Kullanici: 0

Üyelik Girişi
 
TURİZM

  • SINEMA

  • NEREDEN
  • visitors by country counter
    flag counter


  • ET KALAY PİŞİRİLEDİ

  • Anasayfa » Makaleler » Makalelerimin

    Karaçay-Balkar Türkçesi Sayfa: 4
    j, ş ]: KBT’deki c, ç, j, ş diş-dudak ünsüzlerinin telaffuzu, TT’deki
    c, ç, j, ş sesleriyle aynıdır. KBTKA’daki karşılıkları дж, ч, ж, ш
    harfleridir. Sözgelimi: джюджек~cücek [civciv], чычхан~çıçh’an [sıçan,
    fare], aдеж~adej [gem], шашхын~şaşh’ın [çılgın, deli], vs.
    Karaçay-Bashan-Çegem ağızlarındaki söz başındaki c sesi, Çerek ağzında
    ż [dz] sesine dönüşürken [bkz. Diş ünsüzleri], Holam-Bızıngı
    ağızlarında ve Çegem bölgesinin bir kısmında j sesine dönüşmektedir.
    Sözgelimi: carık>jarık [ışık, aydınlık], culduz>julduz [yıldız],
    vs. Ayrıca günümüzde Kabardey-Balkar Özerk Cumhuriyetindeki KBT yazı
    dilinde ve bütün matbuatta дж [c] harfi yerine ж [j] harfi
    kullanılmaktadır. Bunun dışında, KBT’de yabancı dillerden girmiş
    sözlerdeki j sesi hem konuşma dilinde, hem de yazı dilinde
    kullanılmaktadır. Sözgelimi: jurnal [dergi], adej [gem], şibji [yeşil
    biber], kımıja [çıplak], ajım [şüphe], vs.
    5. Ön damak ünsüzleri
    [ g, h¹, k, l, r, y ]: KBT’deki g, k, l, r, y ön damak ünsüzlerinin
    telaffuzu, TT’deki g, k, l, r, y sesleriyle aynıdır. KBTKA’daki
    karşılıkları г, к, л, р, й harfleridir. Sözgelimi: гебдеш~gebdeş
    [yemlik], кекел~kekel [perçem], лобан~loban [köstebek], aйбат~aybat
    [gösterişli], vs.
    KBT’de bir de ön damak h¹ ünsüzü vardır. Bu
    ses aynı k sesi gibi ön damakta teşekkül eden bir sestir. Sözgelimi:
    h¹ora [doru], nartüh¹ vs. [16]. Ayrıca Rusça’dan girmiş bazı sözler de
    aynı şekilde ön damak h¹ ünsüzüyle telaffuz edilir. Sözgelimi: h¹imya
    [kimya], arh¹iv [arşiv], vs. KBT yazı dilinde h¹ ünsüzü için ayrıca bir
    harf belirtilmez. Bu sesin ve KBT’deki diğer h² ve h³ seslerinin
    KBTKA’daki karşılığı х harfidir.
    Çerek ağzında bazı sözlerde
    g>h¹ ses değişimi söz konusudur. Sözgelimi: ketgen edi>keth¹en
    edi [gitmişti]. Fakat bu g>h¹ değişimi kesin bir kural değildir.
    Yine,
    Karaçay-Bashan-Çegem-Holam-Bızıngı ağızlarında ince ünlü seslerden önce
    veya sonra daima ön damak k ünsüzü geldiği halde, Çerek ağzında kimi
    zaman arka damak q ünsüzü gelmektedir. Sözgelimi: köz>qöz [göz],
    küzgü>qüzgü [ayna], vs. Fakat bu k>q ses değişimi de kesin bir
    kural değildir.
    [s. 153] 6. Arka damak
    ünsüzleri [ ġ, h², q, ñ ]: KBT’deki ġ, h², ñ arka damak ünsüzlerinin
    tümü Anadolu’da konuşulan TT’de olduğu halde, TT’nin yazı dilinde
    [İstanbul Türkçesinde] bu sesler kullanılmamaktadır. KBT’deki q sesi,
    TT’de kalın ünlü sesten önce veya sonra kelen arka damak k sesidir.
    KBT’deki arka damak ünsüzlerinin KBTKA’daki karşılıkları гъ, х, къ, нг
    harfleridir. Sözgelimi: aлгъыш~alġış [dua, dilek], хоншу~h’onşu
    [komşu], къалакъ~qalaq [tahta parçası], кенг~keñ [geniş].
    KBT’deki
    ġ sesi, arka damakta teşekkül eden, eski Türkçedeki ġ sesidir. Bu ses
    TT’de ğ sesine dönüşmüştür. KBT’deki h² sesi arka damakta, eski
    Türkçe’deki q sesinin sızıcılaşmasıyla teşekkül eden bir sestir ve
    KBT’deki asıl h sesi budur. Sözgelimi: qoçh²ar [koç], h²urcun [cep],
    h²ıynı [büyü], vs.
    KBT’de kalın ünlü seslerden önce veya sonra
    daima arka damak q ünsüzü gelir. Sözgelimi: qonaq [konuk], ayaq,
    [ayak], vs. Fakat, bu kurala uymayan sözler de vardır. Bunlar yabancı
    dillerden girmiş sözlerdir. Sözgelimi: qırdık [çimen], qak [lapa], vs.
    KBT’deki
    ñ sesi, bütün Türk lehçelerinde olduğu gibi, arka damakta teşekkül
    eden, yumuşak ve tonlu bir ünsüzdür ve ancak söz ortasında ve söz
    sonunda kullanılır. Sözgelimi: tañ [tan], keñ [geniş], kañña [tahta],
    keññeş [istişare, meclis], caññız [yalnız], toññuz [domuz], vs.
    Sonu
    n ve ñ sesleriyle biten sözlerin sonuna yönelme hal -ġa, -ge ekleri
    geldiğinde, hem söz sonundaki n sesi ñ sesine, hem de yönelme hal
    eklerinin başındaki ġ ve g sesleri ñ sesine dönüşür. Sözgelimi:
    men-ge>meññe~mañña [bana], sen-ge>seññe~sañña [sana],
    çeten-ge>çeteññe [sepete], katın-ġa>katıñña [kadına], vs.
    Aynı şekilde -ġan, -gen sıfatfiil ekleri de -ñan, -ñen şeklinde değişir. Sözgelimi: min-gen>miññen [binen], vs. KBT’de
    söz sonundaki ñ sesinin yazı dilindeki kullanımında bir problem
    olmamakla birlikte, söz ortasındaki ñ sesinin daha doğrusu ññ
    şeklindeki ünsüz ikizleşmesinin yazımında bazı problemler vardır.
    Sözgelimi KBT latin matbuatında toññuz [domuz] şeklinde yazılırken,
    kiril matbuatında önceleri tonñuz [тоннгуз] şeklinde, daha sonra ve
    günümüzde ise toñuz [тонгуз] şeklinde yazılmaktadır. Aynı şekilde:
    caññız [yalnız]> canñız [джаннгыз]> cañız [джангыз], vs. Halbuki
    bu son тонгуз [toñuz] ve джангыз [cañız] sözlerinin telaffuzu veya
    okunuşu toññuz ve caññız şeklindedir. Yani, ikinci tekil şahıs iyelik
    eki ñ sesi hariç, söz ortasında geçen bütün ñ seslerinin olduğu yerde
    ünsüz ikizleşmesi vardır ve vurgulu [şeddeli] telaffuz edilir. Aslında
    bu gibi sözlerin KBT kiril matbuatındaki doğru yazılışı, KBT latin
    matbuatındaki gibi olmalıdır. Sözgelimi: тонгнгуз [toññuz], джангнгыз
    [caññız], vs. Veyahut da, KBT kiril yazı dilinde н [n] ve г [g]
    şeklinde iki ayrı harfin yan yana getirilmesiyle [нг~ng] telaffuz
    edilen ñ sesini doğrudan karşılayan, latin alfabesindeki ñ harfi gibi,
    tek bir harf getirilmeli ve söz ortasındaki ññ ikizleşmesi aynı şekilde
    ññ şeklinde yazılmalıdır. Öte yandan, ikinci tekil şahıs iyelik ñ
    ekinden sonra, yönelme hal -ġa,-ge ekleri ile ilgi hali -nı,-ni,-nu,-nü
    ekleri geldiği [s. 154] zaman durum farklıdır. Bu
    durumda yönelme hali -ġa,-ge eklerinin başındaki ġ ve g sesleri ile
    ilgi hali -nı,-ni,-nu,-nü eklerinin başındaki n sesi doğrudan düşer.
    Yani burada ġ, g, n>ñ ses değişmesi ve söz ortasında ññ ünsüz
    ikizleşmesi olmaz. Sözgelimi: ata-ñ> ata-ñ-ġa>ata-ñ-a [baba-n-a],
    ata-ñ> ata-ñ-nı>ata-ñ-ı [baba-n-ın], vs. Burada söz ortasındaki ñ
    sesi vurgulu [şeddeli] olarak telaffuz edilmez ve KBT kiril matbuatında
    da doğru olarak: атанга~ataña, атангы~atañı şeklinde yazılır.
    7.
    Gırtlak ünsüzü [ h³ ]: KBT’deki h³ gırtlak ünsüzünün telaffuzu, TT’deki
    gırtlak h sesiyle aynıdır. KBT’de h sesinin bulunduğu sözler yabancı
    kaynaklıdır. KBT yazı dilinde h ünsüzü için ayrıca bir harf
    belirtilmez. Bu sesin [ve diğer h¹ ve h² seslerinin] KBTKA’daki
    karşılığı х harfidir. Sözgelimi: aйхай~ayhay [elbette, tabii ki],
    хар~har [dantel], хайда~hayda [haydi], vs.
    8. Щ [şç] ve Я [ ya,
    â ] sesleri: KBT’de hiçbir şekilde щ [şç] ve я [ya] sesleri yoktur.
    KBT’de bu seslerin olduğu sözlerin hepsi Rusça’dır. Öte yandan я harfi,
    KBT’de asli olarak â [ince a] sesi olmamakla birlikte, Arapça ve
    Farsça’dan girmiş bazı sözlerdeki â sesinin karşılığı olarak yazı
    dilinde kullanılmaktadır. Sözgelimi: кяамар~kâmar [kemer], Кязим~Kâzim,
    гяўур~gâwur, vs. Bunun dışında, KBT yazı dilinde, bir sözde ya hecesi
    varsa veya bir sözde y ve a sesleri yan yana geliyorsa bu daima я [ya]
    harfiyle yazılır. Sözgelimi: къоян~qoyan [tavşan], дуния~duniya
    [dünya], vs.
    Dipnotlar [1] Öner, Mustafa., Bugünkü Kıpçak Türkçesi, TDK Yayınları, Ankara, 1998, s. XXIII. [2]
    Baskakov A.N., Appaev A.M., Ahmatov İ.H., Bayramkulov A.M., Boziyev
    A.Ü., Goçiyaeva S.A., Jaboyev M.T., Musukayev B.H., Sottayev A.H.,
    Habiçev M.A., Karaçay-Malkar Tilni Grammatikası, Nalçik, 1966, s. 8-9.
    [3]
    Hubiylanı M.A., Süyünçlanı A.A., Laypanlanı, K.T., Karaçay Literatura,
    Çerkessk, 1988, s. 9-10; Bayçorov, S.Y., Drevnie-Türkskie Pamyatniki
    Evropı, Stavropol, 1989, s. 9, 31-33; Hapayeva, S.M., İz İstorii
    Sozdaniya Karaçayevo-Balkarskoy Pismennosti, Problemı İstoriçeskoy
    Leksiki Karaçayevo-Balkarskogo i Nogayskogo Yazıkov, Çerkessk, 1993, s.
    137.
    [4] Hubiylanı vd., a.g.e., s. 10. [5] Töppeyev,
    A.M., Meçilanı Kâzim-Çıgarmalarını Ekitomlugu-I, Nalçik, 1989, s.
    11-129; Balkan, Vedat., Kâzim Meçi’nin Doğumunun 140. Yılı Anısına,
    Birleşik Kafkasya Dergisi, Sayı: 20, Eskişehir, 1999, s. 35.
    [6] Hubiylanı vd., a.g.e., s. 50. [7] Hapayeva, a.g.e., s. 140. [8] Hapayeva, a.g.e., s. 138, 143. [9] Hapayeva, a.g.e., s. 143. [10]
    Bilimgotlanı Münir-Laypanlanı Raşid., Leninni Bayragı-Tuvganı Emda Ösüv
    Colu, Zamannı Avazı, Çerkessk, 1975, s. 162, 165-166.
    [11] Hubiylanı vd., a.g.e., s. 11. [12] Baskakov vd., a.g.e., s. 40; Hubiylanı vd., a.g.e., s. 11; Hapayeva, a.g.e., s. 145-146. [13] Aliyev, Umar., Karaçay, Çerkessk, 1991, s. 265. [14] Hubiylanı vd., a.g.e., s. 10-11. [15] Hapayeva, a.g.e., s. 148. [16]
    Habiçev M.A., Kratkiy Grammatiçeskiy Oçerk Karaçayevo-Balkarskogo
    Yazıka [Tenişev, E.R., Goçiyaeva S.A., Süyünçev H.İ.,
    Karaçay-Malkar-Orus Sözlük, Moskova, 1989], s. 89:808-809.

    ___________________________________________________________________
    Adilhan Adiloğlu, Karaçay-Balkar Türkçesi Alfabesi ve Ses Bilgisi,
    Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, Sayı: 13, Ankara, 2002, s. 143-154.
    ___________________________________________________________________
    Yazarla İrtibat :

    \n
    adilhanadiloglu@hotmail.com
    Katagori: Makalelerimin | Ekliyen: bagalikaracayli (2010-01-23)
    Göster: 687 | Izlenme orani: 0.0/0
    Toplam yorumlar: 0
    Sadece kayitli kullanicilar yorum ekliyebilir
    [ Kayit Ol | Giriş ]
    Arama

    TURİZM

  • TAVSİYE ET
  • http://KENDİ

    forex

  • GAZETELER

  • HABERLER

  • PIYASALAR

  • VAKİT
  • -->  
    BAŞHÜYÜK FORUM
  •  logosFORUMA GİT....>
  • Telif By Bagalikaracayli © 2018